“Aramakla Bulunmaz; Ama Bulanlar Arayanlardır”

 

 

“Aramakla Bulunmaz; Ama Bulanlar Arayanlardır”

İslami ve Felsefi Bir Derin Okuma

Fikret Gülaçtı | fgulacti.blogspot.com | @fikret_gulacti 

Giriş niyetine

İnsanlık tarihi boyunca hakikat arayışı, bireyin varoluşsal anlam üretme sürecinin merkezinde yer almıştır. “Aramakla bulunmaz; ama bulanlar arayanlardır” sözü, ilk bakışta çelişkili gibi görünse de, derinlemesine incelendiğinde hem tasavvufî hem de felsefi düşüncenin özünü yansıtan güçlü bir paradoksu ifade eder. Bu ifade, insanın hakikate ulaşma sürecinde sadece mekanik bir arayışın yeterli olmadığını, fakat aynı zamanda hiçbir arayış olmadan da hakikatin tecelli etmeyeceğini ortaya koyar.
Bu metin, söz konusu ifadeyi İslam düşüncesi, tasavvuf ve felsefi perspektifler çerçevesinde derinlemesine incelemektedir.

Aramak ve Bulmak Arasındaki Paradoks

Bu sözün ilk kısmı: “Aramakla bulunmaz” ifadesi, hakikatin yalnızca rasyonel çaba ile elde edilemeyeceğini ima eder. İkinci kısmı ise: “bulanlar arayanlardır” diyerek arayışın zorunluluğunu vurgular. Burada görünürde bir çelişki değil, aslında iki farklı düzeyin birlikteliği vardır:

• Zahiri düzey (insanın çabası)
• Batıni düzey (ilahi lütuf ve tecelli)

Bu bağlamda aramak, bir “neden” değil; bir “hazırlık”tır. Bulmak ise çoğu zaman doğrudan bir çabanın sonucu değil, bir halin ve olgunlaşmanın sonucudur. Hakikat, fiziksel nesneler gibi bulunabilen bir şey değildir. Aramak bir neden değil, uygunluk üretme sürecidir.  Bu nedenle aramak gerekli ama yeterli değildir.

İslam Düşüncesinde Arayış

İslam’da arayış niyetle başlar. İnsan arar, ancak hidayet Allah’tandır. Bu bağlamda aramak bir yönelim, bulmak ise ilahi bir lütuftur. İslam geleneğinde arayış kavramı “talep” ve “niyet” üzerinden anlam kazanır. Bir hadiste geçen:

“Kim Allah’a yürüyerek gelirse, Allah ona koşarak gelir.”

ifadesi, arayışın önemini açıkça ortaya koyar. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Yürümek, sonucu garanti eden bir mekanizma değildir; fakat yaklaşmanın şartıdır.

Kur’an’da ise arayış şu şekilde ifade edilir: “Bizim uğrumuzda cihad edenleri elbette yollarımıza eriştiririz.” (Ankebut, 69). Buradaki “cihad”, sadece savaş değil; aynı zamanda içsel arayış, mücadele ve yöneliştir. Yani:

• Aramak → yönelmek
• Bulmak → hidayete ermek

Ancak hidayet, insanın kontrolünde olan bir süreç değil, ilahi bir ikramdır.

  Tasavvuf Geleneğinde Aramak

Tasavvuf, arayışı bir dönüşüm süreci olarak ele alır. Seyr ü sülûk sürecinde kişi benliğini aşar.  Bulmak ise bilgiye ulaşmak değil, varoluşsal dönüşümdür. Tasavvuf, bu sözün en derin anlamını barındıran geleneklerden biridir. Sufilere göre hakikat:

• Ne sadece kitapta,
• Ne sadece akılda,
• Ne de sadece dış dünyadadır.

Hakikat, yaşanarak açığa çıkan bir haldir.

Aramak Bir Yolculuktur

Tasavvufta aramak, “seyr ü sülûk” olarak adlandırılır. Bu süreçte kişi:

• Nefsini tanır,
• Arzularını sorgular,
• Benliğini aşmaya çalışır.

Ancak önemli bir nokta vardır: Sufi yolunda ilerleyen kişi, çoğu zaman “bulmak için” değil, “yolda olmak için” yürür.

Bulmak Bir Lütuftur

Tasavvufi anlayışta hakikat, zorla elde edilemez. Mevlânâ’nın yaklaşımı bu durumu çok iyi özetler:

“Sen aramakla bulamazsın ama arayanlar bulur.”

Burada anlatılmak istenen şudur:

• Aramak, kapıyı çalmaktır.
• Açmak ise ev sahibine aittir.

Yani insanın görevi aramak, Allah’ın takdiri ise buldurmaktır.

  Felsefi Perspektif

Kierkegaard arayışı bir inanç sıçraması olarak görür Bu bağlamda:

• Aramak → sorgulamak
• Bulmak → teslim olmak

Yapısı varken, Heidegger insanı zaten arayan bir varlık olarak tanımlar. Ancak arayış her zaman doğru yönelim anlamına gelmez.

Psikolojik Perspektif

Frankl’a göre insanın temel ihtiyacı anlamdır. Ancak anlam doğrudan bulunmaz, yaşanarak keşfedilir.  Modern insan çoğu zaman araçları amaç haline getirir. Frankl’a göre:

• Anlam aranarak bulunmaz,
• Ama aramayan kişi asla bulamaz.

Bu durum, sözün modern psikolojideki karşılığıdır.

Eleştirel Perspektif

Her arayış hakikate götürmez. Ego temelli arayışlar bireyi yanıltır.  Gerçek arayış için ihlas, sabır ve tevazu gerekir. Burada önemli bir eleştiri yapmak gerekir: Her arayış hakikate götürmez.

Eğer arayış:

• Ego temelliyse,
• Gösteriş içeriyorsa,
• Sadece bilgi biriktirme üzerine kuruluysa

bu durumda kişi “arayan” değil, “oyalanan” olur. Tasavvufta buna “ilimle perdelenmek” denir. Yani kişi hakikati aradığını zanneder ama aslında kendini tatmin ediyordur.

Bu yüzden arayışın temel şartı:

• Samimiyet (ihlâs)
• Teslimiyet
• Sabır

olmalıdır.

 Sonuç Aramak Bir Davettir, Bulmak Bir İcabet

Aramak insanın sorumluluğu, bulmak ise bir tecellidir. Hakikat, arayanın bulduğu bir nesne değil; arayanın dönüştüğü bir haldir. “Aramakla bulunmaz; ama bulanlar arayanlardır” sözü, insanın varoluşsal yolculuğunu özetleyen güçlü bir ifadedir.

Bu bağlamda:

• Aramak → insanın sorumluluğudur.
• Bulmak → ilahi bir armağandır.

İnsan:

• Yola çıkmadan varamaz,
• Ama yürüyerek de varışı garanti edemez.

Bu nedenle en doğru yaklaşım şudur: Aramak, sonucu elde etmek için değil; hakikate layık hale gelmek içindir. Ve belki de en kritik nokta:

Hakikat çoğu zaman arandığında değil, kişi hazır olduğunda ortaya çıkar.

İnsan çoğu zaman bulmayı hedefler, oysa hakikat yolunda asıl mesele “bulmak” değil, “dönüşmektir.” Arayış bu dönüşümün aracıdır. Bu nedenle bu sözün derin anlamı şu şekilde özetlenebilir:

Hakikat, arayanın bulduğu bir nesne değil; arayanın dönüştüğü bir haldir.

 Yazar: Fikret Gülaçtı — fgulacti.blogspot.com — Instagram: @fikret_gulacti — E-posta: fikretgulacti24@gmail.com

 

WhatsApp'ta Paylaş