aha şindi aha burada noluyor
Terapötik İlişkide 'Şimdi ve Burada' Yaklaşımı: Kuramsal Temeller, Teknikler ve Klinik Uygulamalar
Giriş
Psikolojik danışma ve psikoterapi sürecinde en güçlü değişim araçlarından biri terapötik ilişkinin kendisidir.
Modern psikoterapi literatüründe giderek daha fazla vurgulanan kavramlardan biri “şimdi ve burada” yaklaşımıdır.
Bu yaklaşım, danışanın geçmiş deneyimlerinden ziyade terapi odasında danışmanla kurduğu ilişkinin canlı biçimde incelenmesini ifade eder.
Terapi odası bu anlamda yalnızca bir anlatım alanı değil aynı zamanda kişilerarası süreçlerin gözlemlendiği bir laboratuvar işlevi görür.
Şimdi ve Burada Kavramının Önemi
Birçok danışan terapiye geçmişte yaşadığı olayları anlatmak veya başkalarının davranışlarından şikâyet etmek için gelir.
Ancak danışanın kişilerarası örüntülerinin en güçlü biçimde ortaya çıktığı yer çoğu zaman terapi ilişkisinin kendisidir.
Danışan terapiste güvenmekte zorlanabilir, eleştirilmekten korkabilir veya sürekli onay arayabilir.
Bu davranışlar çoğu zaman danışanın dış dünyadaki ilişki örüntülerinin küçük bir modeli olarak ortaya çıkar.
Hümanistik Yaklaşım
Carl Rogers’a göre terapötik değişimin temel koşulları empati, koşulsuz kabul ve içtenliktir.
Bu yaklaşımda terapist danışanın deneyimini yargılamadan anlamaya çalışır ve terapötik ilişki iyileştirici bir araç haline gelir.
Örnek diyalog:
Danışan: İnsanların beni gerçekten dinlemediğini düşünüyorum.
Danışman: Şu anda bunu anlatırken benim sizi dinleyip dinlemediğimi merak ediyor musunuz?
Gestalt Terapi
Gestalt terapide temel amaç danışanın farkındalığını artırmaktır.
Terapist danışanı geçmiş anlatılardan çıkarıp o anda yaşadığı deneyime getirir.
Örnek diyalog:
Danışman: Şu anda bunu anlatırken elleriniz sıkılıyor. Bunun farkında mısınız?
Danışan: Evet, biraz gerginim.
Psikodinamik Yaklaşım
Psikodinamik terapide şimdi ve burada çoğu zaman aktarımın incelenmesi yoluyla ele alınır.
Danışan geçmişteki önemli ilişkilerde yaşadığı duyguları terapiste yansıtabilir.
Örnek diyalog:
Danışan: Sizin de beni eleştireceğinizi düşünüyorum.
Danışman: Bu beklenti size tanıdık geliyor mu?
Bilişsel Davranışçı Yaklaşım
BDT’de şimdi ve burada çoğu zaman danışanın o anda ortaya çıkan otomatik düşüncelerini incelemek şeklinde kullanılır.
Örnek diyalog:
Danışan: Sanırım söylediklerimi saçma buluyorsunuz.
Danışman: Bunu düşünmenize neden olan şey ne olabilir?
Sistemik ve Aile Terapileri
Aile terapisinde terapi odasında ortaya çıkan etkileşimler aile sisteminin bir yansıması olarak ele alınır.
Terapist bu etkileşimleri anlık olarak görünür kılar ve aile üyelerinin birbirleriyle kurdukları ilişkiyi fark etmelerine yardımcı olur.
Örnek Vaka
Danışan: 32 yaşında erkek, ilişkilerde sürekli reddedilme hissi yaşadığını ifade ediyor.
Diyalog:
Danışan: İnsanlar bana karşı mesafeli oluyor.
Danışman: Şu anda burada benim de size mesafeli olduğumu hissediyor musunuz?
Danışan: Biraz öyle hissediyorum.
Yapılması Gerekenler
• Danışanın deneyimine odaklanmak
• Empatik ve yargısız bir dil kullanmak
• Terapötik güveni korumak
• Farkındalık oluşturmak
• Danışanın hazır oluşunu dikkate almak
Yapılmaması Gerekenler
• Yargılayıcı yorumlar yapmak
• Terapötik ilişkiyi tehdit eden ifadeler kullanmak
• Danışanı savunmaya iten yüzleştirmeler yapmak
• Terapistin kendisini merkeze koyması
Yanlış Uygulama Örnekleri
Yanlış örnek:
Danışan: İnsanlar beni sevmiyor.
Danışman: Bence siz insanları uzaklaştırıyorsunuz.
Bu tür doğrudan yorumlar danışanın savunmaya geçmesine neden olabilir.
Daha uygun yaklaşım danışanın o anda yaşadığı deneyimi keşfetmeye yönelik sorular sormaktır.
Sonuç
Şimdi ve burada yaklaşımı terapötik ilişkinin kendisini değişim için aktif bir araç haline getirir.
Danışanın terapi odasında yaşadığı duygular ve ilişki biçimleri, dış dünyadaki ilişkilerinin anlaşılması için önemli ipuçları sağlar.
Bu nedenle terapist bu anlık deneyimleri dikkatle gözlemlemeli ve uygun zamanlarda terapötik müdahalelerle danışanın farkındalığını artırmalıdır.
Psikolojik danışma ve psikoterapi literatüründe terapötik değişimin en güçlü araçlarından biri terapötik ilişkidir.Modern psikoterapi yaklaşımlarında özellikle 'şimdi ve burada' (here and now) yaklaşımı önemli bir yer tutmaktadır.Bu yaklaşım danışanın yalnızca geçmiş deneyimlerini anlatmasını değil, terapi odasında terapistle kurduğu ilişkiyi fark etmesini ve incelemesini içerir.
Irvin Yalom terapötik süreçte iki zaman boyutundan söz eder: 'orada ve o zaman' ile 'burada ve şimdi'.Danışanın geçmiş yaşantılarını anlatması önemli olmakla birlikte, gerçek dönüşüm çoğu zaman terapötik ilişki içinde ortaya çıkan duyguların fark edilmesiyle gerçekleşir.
Tekraren
Danışanların büyük bir kısmı terapiye kişilerarası sorunlarla başvurur. Ancak danışanın ilişkisel örüntüleri çoğu zaman terapi odasında da yeniden ortaya çıkar.
Danışan terapiste güvenmekte zorlanabilir, terapistin kendisini yargıladığını düşünebilir veya terapisti memnun etmeye çalışabilir. Bu durum danışanın dış dünyadaki ilişki örüntülerinin terapi ilişkisinde yeniden canlanması anlamına gelir.
Bu nedenle terapötik ilişki yalnızca bir iletişim aracı değil aynı zamanda danışanın kişilerarası dünyasını anlamak için güçlü bir gözlem alanıdır.
Şimdi ve Burada Müdahale Teknikleri
1. Anlık duygu farkındalığı2. Terapötik ilişkiye yöneltme3. İlişkisel örüntüleri görünür kılma4. Terapötik sessizlik kullanımı5. Terapötik merak6. Bedensel farkındalık7. İlişkisel deneyimi adlandırma8. Aktarımın keşfi9. Terapötik ittifakı değerlendirme10. Mikro yüzleştirme11. Duygusal derinleştirme12. Terapötik ilişkiyi yansıtma13. Metakomünikasyon14. Deneyimsel davet15. Terapötik kırılmaların onarılması
Bu tekniklerin ortak amacı danışanın terapi ilişkisinde ortaya çıkan deneyimi fark etmesini sağlamaktır.
Şimdi ve Burada Müdahalelerinde Terapist Hataları
1. Erken yüzleştirme: Danışan hazır olmadan yapılan yorumlar savunmaya yol açabilir.2. Yargılayıcı dil kullanma: Terapist yorumları eleştiri gibi algılanabilir.3. Danışanın deneyimini geçersiz kılma: 'Hayır öyle değil' gibi ifadeler danışanın duygusunu değersizleştirir.4. Terapisti merkeze almak: Terapinin odağı danışanın deneyimi olmalıdır.5. Aşırı yorumlama: Danışanın deneyimi anlaşılmadan yapılan yorumlar yanlış olabilir.6. Savunmacı tepki verme: Danışan terapiste yönelik eleştiri getirdiğinde terapist savunmaya geçmemelidir.7. Terapötik sessizlikten kaçınma: Sessizlikten rahatsız olup sürekli konuşmak deneyimin derinleşmesini engelleyebilir.8. Aktarımı fark edememe: Terapötik ilişkide ortaya çıkan duygular gözden kaçabilir.9. Terapötik kırılmaları görmezden gelme10. Terapötik ittifakı yeterince değerlendirmeme
Bu hatalar terapötik ilişkinin zayıflamasına ve danışanın güven kaybı yaşamasına neden olabilir.
Uzun Klinik Vaka Analizi
Vaka: 30 yaşında erkek danışan, ilişkilerinde sürekli reddedildiğini düşündüğünü ifade etmektedir.
Danışan: İnsanlar bana karşı mesafeli davranıyor.
Danışman: Şu anda burada benim de size mesafeli olduğumu hissediyor musunuz?
Danışan: Biraz öyle hissediyorum.
Danışman: Bu hissin sizin için tanıdık bir duygu olup olmadığını merak ediyorum.
Danışan: Evet. Çoğu zaman insanlar beni ciddiye almıyor gibi hissediyorum.
Danışman: Bu duygunun burada ortaya çıkması önemli olabilir. Bu his ortaya çıktığında genelde nasıl davranırsınız?
Danışan: Genelde geri çekilirim.
Danışman: Şu anda burada da biraz geri çekiliyor gibisiniz.
Danışan: Evet... çünkü söylediklerimin önemli olmadığını düşündüm.
Bu diyalog danışanın kişilerarası örüntüsünün terapi ilişkisinde nasıl ortaya çıktığını göstermektedir.
Sonuç
Terapötik ilişkide şimdi ve burada yaklaşımı danışanın kişilerarası örüntülerini anlamak için güçlü bir araçtır.Terapi odasında ortaya çıkan duygular ve etkileşimler danışanın dış dünyadaki ilişkilerinin küçük bir modeli olabilir.
Doğru kullanıldığında bu yaklaşım terapötik farkındalığı artırır, terapötik ittifakı güçlendirir ve danışanın kişilerarası deneyimlerini dönüştürmesine yardımcı olur.
Yorumlar
Yorum Gönder